Góry bywają groźne i niebezpieczne dla tych, którzy ich nie znają. Bywa jednak, że stają się także śmiertelna pułapka dla najprzedniejszych turystów i najwytrawniejszych alpinistów.
Pierwszych gubi najczęściej brak podstawowych umiejętności, koniecznych do pokonania bardziej stromego zejścia lub podejścia, żlebu z płatem topniejącego śniegu, oszronionego progu czy też mokrego upłazu... Czasem zaskakuje zmienność górskiej aury, która to nagła burza z piorunami, mgła lub śnieżna zamieć dezorientuje wędrowca, obniża jego sprawność fizyczna i psychiczną, zaciąga go na manowce ślepych ścieżek, uskoków, przepaści i sprowadza do tragedii.

Są to pułapki, jakich doświadczony turysta stara się uniknąć, albo się przed nimi odpowiednio zabezpiecza - jednym słowem w każdej trudniejszej sytuacji wie jak postępować.
Tymczasem dla lekkomyślnego wędrowca owe niebezpieczeństwa, którymi są najeżone góry, stają się często grobem lub przyczyną kalectwa.

Nie tylko na turystycznych szlakach zdarzają się tragedie. Również skalne ściany, urwiska, groźne rynny i kominy, czyli ciekawe formy skalne, które są atrakcją widokową górskiego krajobrazu dla niektórych są życiowym wezwaniem. Coraz bardziej popularne i coraz bardziej zmysłowe sporty ekstremalne uprawiane są na krawędzi ryzyka, gdzie najbardziej doświadczeni i rutynowani mają chwile słabości czy zawodzi ich instynkt.

Ciekawość poznawania świata jest wspaniałą sprawą poszerzenia wiedzy, dotarcia i odkrycia tajemnic naszego globu, sprawdzenia granic ludzkich możliwości.
Korzystajmy zatem z mądrości pionierów, tych którzy utrwalili swoje doświadczenia i przeżycia wzbogacane o pokolenia i naukę dla dobra naszego zdrowia i życia.

• PRZYGOTOWANIE
  - planując wycieczkę w góry zacznij od (korzystaj zawsze z porad fachowców) informatora turystycznego (przewodnika, informacji turystycznej, internetu, itp.) dokonując rozeznania trasy, twoich możliwości i kondycji (na dłuższy pobyt, pierwszy dzień zrób na luzie), zaplanuj - trasę, czas przejścia, odpoczynki, posiłki, nocleg.
  - plecak spakuj wcześniej tak żebyś niczego nie zapomniał (ciepłej odzieży, okrycia przed deszczem, prowiant), pomocna okaże się mapa, przewodnik, telefon komórkowy i dla wspomnienia po latach - aparat fotograficzny.
  - pamiętaj zostaw wiadomość: gdzie się udajesz, kiedy wrócisz, z kim idziesz i możliwość kontaktu z tobą.
  - zapamiętaj - dobrze zaplanowana wycieczka w góry, eskapada lub wyprawa kończy się zawsze sukcesem.

• STAN ZDROWIA
  - aklimatyzacja - związana jest zawsze ze zmianą miejsca pobytu, w górach im wyżej występuje rozrzedzone powietrze, które powoduje niedotlenienie mózgu, bóle głowy i zaburzenia równowagi. Planując wycieczkę - pierwszy dzień powinien być na luzie, dojście do schroniska, relaks, krótki spacer.
  - twój stan zdrowia - znasz swoje niedomagania organizmu; przemęczenie w ostatnim okresie praca - nie forsuj ostrego tępa;
  - dolegliwości sercowe - dostosuj swój wysiłek do swojej wydolności serca;
  - zaburzenia wysokości - zastanów się czy wyciąg krzesełkowy, kolejka itp., będzie dobrym rozwiązaniem szybkiego przemieszczenia się i szybką zmianę ciśnienia spowodowaną różnicą wysokości,
  - staraj się unikać punktów a szczególnie tarasów widokowych o stromych uskokach, lub podchodź ostrożnie tak żebyś zapanował nad zaburzeniami równowagi;
  - mała uwaga - jeżeli cieszysz się dobrym stanem zdrowia - zrozum i pomóż tym, co posiadają czasami ukryte ułomności ruchowe czy lęk wysokości, nie śmiej się i kpij z nich (najczęściej ten przypadek występuje w grupach szkolnych) oni też chcą się cieszyć życiem - jak ty.
  - miej ze sobą zawsze leki, które są ci niezbędne w twoim stanie chorobowym. Przy osłabieniu organizmu mogą być niezbędne a w przypadku kiedy będziesz potrzebował pomocy wskażą i ukierunkują zakres i rodzaj oczekiwanej pomocy.

• DZIECI, MŁODZIEŻ SZKOLNA
  - dzieci - jeżeli planujesz dłuższy pobyt w górach powyżej 1.000 m. ze swoją pociechą, która nie ma jeszcze 12 lat skorzystaj z porady lekarza specjalisty czy nie ma przeciwwskazań z wydolnością płuc twojej latorośli (mogą nastąpić nieodwracalne zmiany płuc).
  - zorganizowane wycieczki szkolne, rajdy itp. - organizując eskapadę w góry sprawdźcie czy wasz przewodnik posiada uprawnienia przewodnika górskiego na teren w który się wybieracie. Jeżeli w Sudety - Sudecki Przewodnik, on zna i wie jak właściwie postępować w trudnych sytuacjach na terenie Sudetów.

• UBIÓR
  - obuwie - dają się we znaki na skalistych ścieżkach letnią porą a co dopiero w zimie (kiedy "ADIDAS" w szeroko rozumianym pojęciu stał się obuwiem uniwersalnym) na oblodzonych trawersach czy ostro eksponowanym terenie uświadamiamy sobie złote słowa -"M¡DRY POLAK PO .......
  - odzienie - trzeba być zawsze przygotowany na załamanie pogody, a więc deszcz, wiatr, oziębienie czy śnieżyce. Dobry turysta zawsze w swym plecaku posiada okrycie przed deszczem, dobry ciepły sweter, jeszcze jakąś odzież na zmianę i.. "LEPIEJ DŹWIGAĆ NIŻ ŚCIGAĆ ".

• POGODA
  - wiatr - związany jest ściśle z poziomym rozkładem ciśnienia atmosferycznego a tym samym ma wiele wpływu na nasze samopoczucie i zazwyczaj przynosi zmianę pogody, powodując naszą niepewność i stan napięcia nerwowego.
  - latem - musimy zdawać sobie sprawić, że może nastąpić załamanie pogody (burza, pioruny, spadek temperatury).
  - zima - wieje prawie zawsze tworząc, nawisy śnieżne, zasypując oznakowanie szlaków turystycznych, tworząc zaspy, zawiewając nartostrady świeżym puchem (tworzy różnorodność gatunku śniegu na trasie naszego zjazdu). Musimy być przygotowani (jeżeli planujemy dłuższy pobyt) na wiatr halny, porywisty, bardzo suchy (zazwyczaj wschodni, bywa bardzo mroźny i przeszywający do tzw. szpiku) - należy uważać na odkryte części ciała, wilgotny objawiający się przemakaniem naszego odzienia (ten rodzaj wiatru tworzy szadź mgielną).
  - UWAGA
  - przy silnych podmuchach należy być przygotowanym na wyjście z lasu w strefę regla górnego.
  - nabywając odzienie przeciw deszczowe (sztormiaki itp.) zwróćmy uwagę aby nie pękało w temperaturze minusowej.
  - słońce -
  latem promienie słoneczne ze względu na rozrzedzone powietrze pozbawione są osłony ultrafioletowej, które niekorzystnie oddziaływają na nasz organizm. Szczególnie należy chronić głowę i oczy jak również pozostałą część ciała, która szybko różowieje i oby się nie zaczerwieniła - bo to jest właściwy moment do powstawania pęcherzyków wodnych czyli oparzeń po słonecznych. Na głowę zakładaj czapkę (powiewna chusteczka też nam będzie służyć), ochroni nie tylko co masz w głowie ale również ochroni ciebie przed; przegrzaniem, które objawia się osłabnięciem, zanikiem ostrości wzroku. Chroni cię przed udarem słonecznym, który może pozostawić trwałe zmiany w organizmie. Przy intensywnym napromieniowaniu słonecznym używaj okularów przeciwsłonecznych i stosuj kremy nawilżające skórę. Wskazane jest nieograniczanie napojów (zawierające procentowy wskaźnik - nie zalecane).
  - zimą chroń głowę przed zimnem, używaj okularów z filtrem UV, dużym zagrożeniem jest świeży opad śniegu i piękna słoneczna pogoda - chroń oczy przed tzw. ślepotą śnieżną (wskazane wówczas jest zabandażować, okręcić szalikiem tak, aby żaden promyk światła nie dotarł do źrenicy i szybki transport do lekarza okulisty).
  - deszcz, burza i pioruny
  - opady deszczu - powoduje pewien rodzaj popłochu, który czasami kończy się urazami na skutek potknięć, pośliźnięć z różnym skutkiem dla osoby poszkodowanej. Mokre kamienie, korzenie i nierówności szlaków turystycznych , nasze zmęczenie - nie służy swobodnemu stąpaniu a co dopiero próbując biec.
  - ubiór - w tym przypadku dot. tylko popularnych spodni typu "Jeans" (Dżinsy), które pod wpływem wody stają się twarde jak blacha. Najczęściej następuje obtarcie naskórka wewnętrznej części podudzia, który to uraz nie należy do przyjemności w kontynuowaniu dalszej wędrówki.
  - błyskawice - najczęściej uderzają w punkty znajdujące się powyżej powierzchni gruntu: drzewa, wysokie zabudowania lub wzgórza. Nie należy więc szukać schronienia przed deszczem w czasie burzy pod wysokimi, samotnie rosnącymi drzewami. Ciało ludzkie ma lepsza przewodność elektryczną niż drewno więc należy spodziewać się, że błyskawica uderzy raczej w osobę stojącą pod drzewem, a nie w samo drzewo. Podczas burzy należy wystrzegać się trzymania w rękach metalowych przedmiotów - uwaga na stelaż plecaka, komórki i radia CB itp. Staraj się jak najszybciej opuścić górne partie gór.
  - mgła                                                                                                                                                            - drobne kropelki wody tworzące zawiesinę powodują ograniczenie widoczności i orientacji w terenie, działaniem na psychikę powodują wyolbrzymianie i zmiany konfiguracji otoczenia. Powoduje ochłodzenie a poniżej zera tworzy o barwie srebrzystobiałej kształty w postaci szczotek lodowych igiełek w formie kryształków lodu tzw. szadź mgielną.
  - zimno
  - temperatura suchego powietrza wraz ze wzrostem wysokości o 100 m spada o 1 st.C. a powietrza wilgotnego o 0,5 st.C. z uwzględnieniem wiatru możemy określić temperaturę na danej wysokości. Najbardziej odmrożeniu ulegają tkanki o zwolnionym i utrudnionym krążeniu krwi, są to obwodowe części ciała: palce u rąk i nóg, nos i uszy.
  Najczęściej takie objawy występują u turystów, którzy posiadają łatwo przemakalną odzież w której przenikanie zimna przy dłuższym przebywaniu na szlaku (na mrozie) sprowadza się do wychłodzenia. Jest to stan w którym na wskutek oddziaływania zimna bezpośrednio na ciało, powoduje blokadę mięśni i pozbawia czynności ruchowych (w takiej sytuacji czas bardzo szybko działa na niekorzyść osoby wychłodzonej - najszybszy transport do schroniska, pomieszczenia ogrzanego i fachowa pomoc).
  Następny etap w jaki sposób broni się organizm jest:
  - odcięcie krążenia od utrudnionych i najchłodniejszych części ciała tj. palce (na tym momencie uratowany może mieć amputowane), dłonie i stopy,
  - układ krążenia ustępuje z nóg i ramion aż do sprowadzenia temperatury ciała do 26 st. C. przy której mózg przestaje funkcjonować i następuje tzw. "biała śmierć" - zamarznięcie.
  * jak należy pomóc znajdziecie w temacie "WYPADEK".
  - zawieja śnieżna
  - połączenie opadów śniegu z wiatrem tworzy wysoka zamieć. Powoduje trudność ze zlokalizowaniem miejsca w którym się znajdujemy, tracąc rozeznanie który kierunek dalszej drogi jest właściwy. Wraz z intensywniejszymi opadami śniegu i siłą wiatru tracimy rozeznanie w terenie ze względu na brak widzenia jakichkolwiek punktów odniesień (w tych warunkach pogodowych najczęściej dochodzi do zamarznięć)
  - jeżeli mam doradzić - radzę przeczekać w schronisku, przy małej czarnej - no, może przy kilku.

• TEREN
  - góry posiadają specyficzny klimat i warunki naturalne. Przyciągają turystów swym niepowtarzalnym pięknem, unikalną florą i fauną. Nie zawsze potrafimy uszanować ten dar przyrody a tablice i znaki, które nas ostrzegają, nakazują, pouczają - pozostawiamy do wiadomości dla innych.
  - żądzą pozostawienia i podkreślenia śladów swojego pobytu, dla następnych jest formą inspiracji następnych twórców, jak również świadectwem poszanowania piękna przyrody i określeniem poziomu kultury autora.
  - smutnym jest fakt, że dotyczy to wspaniałych pomników przyrody ożywionej, pięknych rzeźb nad którymi przez stulecia pracowała matka ziemia i znaki, które jeszcze dziś zdążyły ciebie ostrzec przed grożącym niebezpieczeństwem a schroniska, które cię ugościły zapewne będą czekać na twoją następną wizytę (być może już wyremontowane),
  - nie bądź obojętny na takie postawy - bądź strażnikiem przyrody i broń zasad prawdziwego turysty.

Opracował: Ryszard Lewandowski